Dlaczego ubytki zębowe częściej pojawiają się przy linii dziąseł?
5 min read
Ubytki pojawiające się w pobliżu dziąseł nie są przypadkowe. Okolica szyjki zęba jest szczególnie podatna na działanie bakterii, kwasów, nieprawidłowego szczotkowania oraz zmian związanych z recesją dziąseł. Znaczenie ma również budowa samego zęba – szkliwo w tej strefie jest cieńsze, a odsłonięta powierzchnia korzenia jest znacznie mniej odporna na próchnicę.
Skontaktuj się z lekarz stomatolog Olsztyn!
Przy linii dziąseł łatwiej gromadzi się płytka bakteryjna
Linia dziąseł tworzy naturalne zagłębienie, w którym mogą zatrzymywać się resztki pokarmowe i płytka nazębna. Usunięcie osadu z tej okolicy wymaga dokładnego prowadzenia szczoteczki pod odpowiednim kątem. Jeżeli włókna szczoteczki przesuwają się głównie po środkowej części koron zębów, okolica szyjek pozostaje niedoczyszczona.
Bakterie obecne w płytce nazębnej przetwarzają cukry znajdujące się w pożywieniu i wytwarzają kwasy. Długotrwałe obniżenie pH przy powierzchni zęba prowadzi do utraty składników mineralnych i stopniowego powstawania ubytku. Ryzyko rośnie, gdy słodkie produkty lub napoje są spożywane często, ponieważ ślina ma mniej czasu na neutralizację kwasów.
Szkliwo w okolicy szyjki zęba jest cieńsze
Korona zęba jest pokryta szkliwem, czyli najbardziej zmineralizowaną tkanką ludzkiego organizmu. Jego grubość nie jest jednak jednakowa na całej powierzchni zęba. Najgrubsza warstwa występuje na guzkach i powierzchniach żujących, natomiast w pobliżu połączenia szkliwa z cementem korzeniowym jest znacznie cieńsza.
Oznacza to, że demineralizacja przy linii dziąseł może szybciej doprowadzić do odsłonięcia zębiny. Zębina jest mniej odporna na działanie kwasów niż szkliwo, dlatego po przekroczeniu zewnętrznej warstwy zęba proces próchnicowy może postępować szybciej.
Cofanie się dziąseł odsłania podatną powierzchnię korzenia
Recesja dziąseł polega na przesunięciu brzegu dziąsła i odsłonięciu części korzenia zęba. Może być związana między innymi z chorobami przyzębia, wiekiem, nieprawidłową techniką szczotkowania, cienkim typem dziąsła lub niekorzystnym ustawieniem zęba.
Korzeń nie jest pokryty szkliwem. Jego powierzchnię osłania cement korzeniowy, pod którym znajduje się zębina. Tkanki te mają niższy stopień mineralizacji, dlatego próchnica korzenia może rozwijać się przy mniej kwaśnym środowisku niż próchnica szkliwa. Z tego powodu odsłonięte szyjki i korzenie wymagają szczególnie dokładnego oczyszczania oraz regularnej kontroli stomatologicznej.
Nieprawidłowe szczotkowanie może tworzyć ubytki niepróchnicowe
Nie każdy ubytek przy linii dziąseł jest skutkiem próchnicy. Zbyt mocne szczotkowanie, używanie szczoteczki o twardych włóknach oraz wykonywanie intensywnych ruchów poziomych może prowadzić do mechanicznego ścierania powierzchni zęba. Powstające w ten sposób uszkodzenia określa się jako abrazję.
Ubytki niepróchnicowe mogą mieć również związek z działaniem kwasów pochodzących z diety lub cofającej się treści żołądkowej. Kwasy zmiękczają powierzchnię zęba, która następnie łatwiej ulega starciu podczas szczotkowania. Połączenie erozji chemicznej i mechanicznego nacisku może wyraźnie pogłębiać ubytki w okolicy szyjek zębowych.
Suchość jamy ustnej zwiększa ryzyko próchnicy przy dziąsłach
Ślina pomaga neutralizować kwasy, wypłukiwać resztki pokarmowe i dostarczać składniki potrzebne do remineralizacji szkliwa. Gdy jej wydzielanie jest zmniejszone, płytka bakteryjna dłużej pozostaje na powierzchni zębów, a kwaśne środowisko utrzymuje się przez dłuższy czas.
Suchość jamy ustnej może być skutkiem przyjmowania niektórych leków, chorób ogólnych, odwodnienia, oddychania przez usta lub radioterapii okolicy głowy i szyi. W takich warunkach szczególnie szybko mogą rozwijać się ubytki na odsłoniętych korzeniach i w pobliżu brzegu dziąsła.
Aparaty, korony i wypełnienia utrudniają oczyszczanie linii dziąseł
Elementy aparatów ortodontycznych, brzegi koron, mosty oraz niedokładnie dopasowane wypełnienia mogą tworzyć miejsca retencji płytki nazębnej. Jeżeli brzeg odbudowy znajduje się blisko dziąsła, jego oczyszczanie bywa trudniejsze niż mycie naturalnej, gładkiej powierzchni zęba.
Szczególnej uwagi wymagają miejsca, w których pojawia się chropowatość, uskok lub nieszczelność. Zaleganająca przy brzegu odbudowy płytka może prowadzić do próchnicy wtórnej, rozwijającej się obok istniejącego wypełnienia lub korony.
Jak rozpoznać ubytek przy linii dziąseł?
Wczesny ubytek nie zawsze powoduje ból. Początkowo może być widoczny jako matowa, biała, żółtawa lub brunatna plama przy brzegu dziąsła. Wraz z postępem zmiany mogą pojawić się:
- nadwrażliwość na zimne, słodkie lub kwaśne produkty,
- wyczuwalne zagłębienie przy szyjce zęba,
- ciemne przebarwienie powierzchni korzenia,
- ból podczas szczotkowania albo nagryzania,
- zatrzymywanie się jedzenia przy brzegu dziąsła.
Sam wygląd zmiany nie pozwala jednoznacznie określić jej przyczyny. Podobny kształt mogą mieć próchnica korzenia, abrazja, erozja oraz ubytki wynikające ze współdziałania kilku czynników. Rozpoznanie wymaga badania stomatologicznego, a czasem także wykonania zdjęcia rentgenowskiego.
Jak ograniczyć powstawanie ubytków przy dziąsłach?
Najważniejsze jest dokładne, ale delikatne oczyszczanie okolicy szyjek zębowych. Szczoteczkę należy prowadzić tak, aby włókna docierały do granicy zęba i dziąsła bez silnego nacisku. Pasta z fluorem wspiera remineralizację i zwiększa odporność powierzchni zębów na działanie kwasów.
Znaczenie mają również:
- codzienne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych,
- ograniczenie częstego podjadania i popijania słodkich napojów,
- leczenie suchości jamy ustnej oraz chorób dziąseł,
- wymiana zużytej szczoteczki i unikanie twardych włókien,
- regularna kontrola koron, wypełnień i innych odbudów.
W przypadku odsłoniętych korzeni stomatolog może zalecić preparaty o zwiększonej zawartości fluoru, profesjonalną fluoryzację, zabezpieczenie powierzchni materiałem ochronnym albo odbudowę ubytku. Sposób postępowania zależy od przyczyny, głębokości zmiany i występujących dolegliwości.
Ubytki przy dziąsłach wymagają ustalenia przyczyny
Ubytki częściej pojawiają się przy linii dziąseł, ponieważ w tej okolicy łatwo gromadzi się płytka nazębna, szkliwo jest cieńsze, a cofnięcie dziąsła może odsłonić podatną na próchnicę powierzchnię korzenia. Dodatkowe znaczenie mają suchość jamy ustnej, częsty kontakt z kwasami, zbyt mocne szczotkowanie oraz utrudnione oczyszczanie brzegów wypełnień i koron.
Zmiany przy szyjkach zębów nie zawsze są próchnicą, dlatego nie należy leczyć ich wyłącznie na podstawie wyglądu. Wczesne rozpoznanie pozwala zatrzymać demineralizację, ograniczyć nadwrażliwość i uniknąć rozległej odbudowy zęba.
